"Đất dịch vụ" là một trong những cụm từ dễ gây hiểu nhầm nhất thị trường, vì nó đang được dùng cho hai loại đất khác hẳn nhau. Nghĩa thứ nhất, phổ biến ở Hà Nội và các tỉnh ven đô: đất được giao đền bù cho hộ dân bị thu hồi phần lớn đất nông nghiệp, để chuyển đổi nghề sang kinh doanh dịch vụ, dân quen gọi đất dịch vụ 10%, 7%. Nghĩa thứ hai, chuẩn theo ký hiệu pháp lý: đất thương mại, dịch vụ (TMD), loại đất phi nông nghiệp dành cho xây cửa hàng, khách sạn, văn phòng. Người hỏi giá "lô đất dịch vụ" ở Hoài Đức và người hỏi thời hạn "đất thương mại dịch vụ" của một dự án condotel đang nói về hai thế giới khác nhau, và người tư vấn phải tách được ngay từ câu đầu.

Nghĩa thứ nhất: đất dịch vụ đền bù cho dân mất đất nông nghiệp

Cơ chế hình thành: khi Nhà nước thu hồi một tỷ lệ lớn đất nông nghiệp của hộ gia đình để làm khu đô thị, khu công nghiệp, ngoài tiền bồi thường, địa phương giao cho hộ một suất đất nhỏ (thường vài chục mét vuông, hay gọi theo tỷ lệ 10% hoặc 7% diện tích bị thu hồi tùy chính sách từng nơi, từng thời kỳ) tại vị trí quy hoạch gần khu dân cư mới, để hộ chuyển sang buôn bán, dịch vụ.

Đặc điểm giao dịch của loại hàng này:

• Vị trí thường đẹp: bám khu đô thị mới, mặt đường nội bộ rộng, tiềm năng kinh doanh thật.
• Pháp lý thường đi sau hiện trạng: nhiều khu dân đã nhận suất trên danh sách nhưng chưa được giao đất thực địa, chưa có giấy chứng nhận. Giao dịch giai đoạn này chỉ là mua bán suất bằng giấy tay, ủy quyền, kèm mọi rủi ro của giao dịch chưa đủ điều kiện như đã phân tích ở bài vi bằng nhà đất.
• Giá rẻ hơn đất ở cùng vị trí: phần chênh chính là giá của rủi ro pháp lý và thời gian chờ.

Nguyên tắc tư vấn: chỉ coi là giao dịch an toàn khi suất đất đã ra sổ đứng tên người bán; khi đó nó giao dịch như đất ở bình thường theo bốn điều kiện chuyển nhượng. Chưa ra sổ thì mọi mức giá hấp dẫn đều phải đọc là giá của một lời hứa.

Nghĩa thứ hai: đất thương mại, dịch vụ (TMD)

Đây là nhánh chính danh trong cây phân loại đất phi nông nghiệp: đất sử dụng cho mục đích kinh doanh thương mại, dịch vụ, du lịch. Bốn đặc điểm định hình giá trị:

1. Không phải đất ở: xây khách sạn, shophouse thương mại, văn phòng thì đúng công năng; xây nhà để ở và đăng ký cư trú lâu dài thì sai công năng.
2. Thời hạn sử dụng thường 50 năm theo thời hạn giao, thuê đất của dự án; sổ từng căn condotel, officetel trên đất này cũng ghi theo thời hạn còn lại, đúng cơ chế của bài sổ hồng lâu dài và sổ 50 năm.
3. Nguồn gốc đa dạng: doanh nghiệp thuê đất trả tiền hằng năm hoặc một lần, cá nhân cũng có thể có đất TMD từ chuyển mục đích hợp pháp.
4. Định giá theo dòng tiền: giá trị đất TMD nằm ở khả năng khai thác kinh doanh, không nằm ở giá trị an cư, nên so giá nó với đất ở kế bên là phép so sai từ gốc.

Bảng đối chiếu nhanh cho người tư vấn

Ba tình huống nghề gặp thường xuyên

• Khách hỏi mua đất dịch vụ ven đô làm của để dành: kiểm tra trạng thái ra sổ trước khi nói chuyện giá; danh sách chờ giao đất không phải tài sản, nó là quyền lợi hành chính đang xếp hàng.
• Khách được chào shophouse "sổ đỏ lâu dài" trên đất TMD: đối chiếu ngay loại đất trên hồ sơ pháp lý dự án; chữ "lâu dài" chỉ đúng khi dự án nằm trên đất ở.
• Chủ nhà muốn mở cửa hàng trên đất ở: chiều ngược lại thì thoải mái hơn, kinh doanh nhỏ trên đất ở nhìn chung không buộc chuyển sang TMD, trừ khi quy mô lớn tới mức thay đổi công năng công trình theo quy định xây dựng.

Một chữ "dịch vụ" mà hai chế độ pháp lý, đó là lý do dân trong nghề luôn hỏi lại một câu trước khi trả lời bất kỳ ai: "Anh chị đang nói đất dịch vụ đền bù hay đất thương mại dịch vụ?". Tập được thói quen hỏi lại đó, bạn đã đi trước phần lớn người mới. Muốn luyện tiếp với hàng thật và người kèm thật, xem các vị trí tuyển dụng môi giới bất động sản đang mở.